Mai Hoa là ai? Cô gái đi lên từ đường kim mũi chỉ đến chủ Xưởng may Của Hoa

Tôi gặp câu chuyện của chị Mai Hoa và thấy trong đó một điều rất quen: một người phụ nữ đi lên bằng đôi tay của mình, giỏi nghề đến mức không ai chê được, vậy mà vẫn có những đêm ngồi giữa chỗ làm và tự hỏi “chẳng lẽ cả đời mình cứ như thế này thôi sao?”. Đây là câu chuyện của chị — kể lại bằng sự trân trọng của một người cũng từng đi xa để mang một cái nghề, một cái chuẩn về quê hương.

Mai Hoa là ai?

Chị Mai Hoa là chủ “Xưởng may Của Hoa”, một xưởng thiết kế và sản xuất thời trang nữ ở khu vực Ninh Hiệp (Gia Lâm, Hà Nội) — cái nôi may mặc lớn nhất miền Bắc. Nhưng để có hai chữ “chủ xưởng” đó, chị đã đi một quãng đường dài: 18 tuổi xách vali sang Nga làm công nhân may, bốn năm ở xứ người, về nước làm thuê, rồi liều mở xưởng riêng — và mất thêm nhiều năm nữa mới hiểu ra điều quan trọng nhất.

Điều đáng kể ở chị không nằm ở chỗ chị có xưởng. Nó nằm ở khoảnh khắc chị nhận ra: giỏi nghề thôi chưa đủ để đổi đời.

Mười tám tuổi và chuyến bay đầu tiên

Ở cái tuổi mà bạn bè còn đang lo thi cử, chị đã ngồi trên chuyến bay đầu tiên của đời mình, đi xuất khẩu lao động sang một đất nước xa lắc mà chị chưa từng biết mặt. Trong đầu cô bé mười tám tuổi ngày đó chỉ có một điều rất giản dị: mình muốn đổi đời. Muốn kiếm được đồng tiền tử tế, muốn sau này cuộc sống khá hơn cái mình đang có.

Sang Nga, chị vào làm may. Ngày qua ngày cúi đầu bên chiếc máy, tay quen dần với đường kim, với tiếng máy chạy rè rè từ sáng đến tối. Cực thì cực, nhưng chính những năm tháng ấy đã cho chị một thứ mang theo suốt đời: một cái nghề trong tay. Bốn năm ở xứ người, chị còn gặp một người — người sau này thành chồng chị. Hai người thương nhau nơi đất khách, rồi cùng về Việt Nam làm đám cưới.

Chị về nước với một cái nghề, một người bạn đời, và một niềm tin rất trẻ con rằng: chỉ cần chịu khó, đời sẽ không phụ mình. Chị đã tin như thế suốt một quãng đường rất dài.

Có nghề trong tay, mà vẫn là người làm thuê

Về nước, chị xin vào may cho một xưởng tư nhân gần chợ Ninh Hiệp — nơi các xưởng khắp nơi đổ về lấy hàng, nhận hàng gia công, tấp nập suốt ngày. Đứng giữa cái chỗ nhộn nhịp ấy, mỗi ngày cắt may cho người ta, trong lòng chị cứ dần nhen lên một câu hỏi không chịu buông tha:

“Mình có tay nghề rồi, sao cứ đi làm thuê mãi thế này?”

Nhìn người ta có xưởng riêng, chị khao khát. Chị nghĩ đơn giản: người ta làm được thì mình cũng làm được, mình đâu có thua cái tay nghề. Thế là sau một năm làm thuê, chị liều — gom góp mua mấy cái máy may, thuê thêm vài người thợ, rồi nhận hàng về tự làm. Từ hôm đó, người ta bắt đầu gọi chị bằng hai chữ mà chị từng mơ: “chủ xưởng”.

Hai chữ “chủ xưởng” nặng hơn chị tưởng

Nhưng có những giấc mơ khi chạm tay vào rồi mới thấy nó khác xa cái mình tưởng. Mang tiếng là chủ, mà chị quần quật từ sáng sớm đến tận khuya, cả tháng trời không có nổi một ngày nghỉ — trừ những hôm ốm nằm bẹp không dậy nổi. Sáng mở mắt là vào xưởng, tối muộn mới rời khỏi đống vải. Tay chưa kịp nghỉ thì đơn hàng mới đã tới.

Chị gọi mình là “chủ”, nhưng thật ra vẫn nhận việc từ người khác, làm theo mẫu của người khác, ăn cái công người khác trả. Như chị tự nhận:

“Cái xưởng là của mình, nhưng con đường thì vẫn là con đường của một người làm thuê — chỉ là làm thuê ở quy mô lớn hơn một chút, và cực hơn gấp nhiều lần.”

Có những đêm ngồi giữa xưởng, chị mệt đến mức không nghĩ được gì nữa, chỉ tự hỏi: chẳng lẽ cả đời cứ cúi đầu, cứ làm, cứ chạy theo từng cái áo, mà nhìn tới nhìn lui vẫn không thấy mình đi xa hơn được? Và rồi, trong một đêm chông chênh như thế, chị mở Facebook lên và viết dòng status ở đầu bài này. Đó không phải một câu than. Nó là một tiếng gọi — chị đang khát khao có một người thầy.

Cái ngày chị bấm nút “tham gia”

Không cam lòng, chị lên YouTube gõ tìm những video về kinh doanh, xem ngoài kia có ai chia sẻ điều gì đó cứu được mình không. Và chị gặp video của thầy Phạm Thành Long. Nghe thầy nói, chị thấy trong lòng có gì đó động đậy — như thể có người đang nói đúng cái điều mình mắc kẹt bấy lâu. Chị liều nhắn hỏi: khi nào thầy có khoá học? Không ngờ, ngay hôm sau đã có khoá luôn.

Chị đứng hình. Chị chưa chuẩn bị gì cả, cũng chưa từng nghĩ mình sẽ đi học một khoá kinh doanh nào. Nếu chần chừ, chị sẽ phải chờ thêm cả một năm nữa trong cái vòng quần quật này. Bao nhiêu nỗi sợ kéo tới cùng lúc: không biết có hiểu nổi không, có phí tiền không, có phải chỗ của mình không. Nhưng rồi chị vẫn quyết định bước đi. Chị đăng ký.

“Đó là một trong những lần hiếm hoi mình dám bước đi cùng nỗi sợ, chứ không đợi hết sợ mới bước.”

Giây phút chị vỡ ra

Buổi học đó, tư duy của chị thay đổi hoàn toàn. Lần đầu tiên trong đời, chị hiểu ra một điều tưởng đơn giản mà đã bỏ lỡ suốt bao nhiêu năm: kinh doanh là phải biết bán hàng — chứ không phải cắm đầu quần quật ngồi may từng cái áo một.

Nghe thì nhẹ tênh. Nhưng với một người cả đời chỉ biết cúi mặt vào đường kim mũi chỉ, đó là cả một thế giới mới mở ra. Hoá ra bấy lâu chị giỏi làm ra sản phẩm, nhưng lại mù mờ chuyện bán nó. Chị biết cắt một cái áo đẹp, nhưng không hề biết vì sao có người bán được thật nhiều, còn có người thì cứ chật vật mãi. Chị cứ tưởng làm giàu là làm cho thật nhiều, thật cực. Còn bây giờ chị mới hiểu: làm giàu là bán được cho thật nhiều người thứ mà họ cần.

Về xưởng, chị bắt tay làm lại từ cách nghĩ. Không còn ngồi im chờ người ta mang hàng tới, chị chuyển từ cắt may gia công sang chủ động đi tìm khách, cắt may và đổ buôn — bán sỉ số lượng lớn, tập trung xây tệp khách bán buôn. Có lúc lên, có lúc chững lại, có lúc vẫn phải mò mẫm. Nhưng lần này chị đi có hướng: chị biết mình đang làm để làm gì.

Và kết quả thì đến thật. Suốt năm năm sau ngày bước vào lớp học đó, xưởng của chị ổn định dần rồi lớn lên. Thu nhập của chị tăng gấp tám đến mười lần so với cái ngày còn là người làm thuê quần quật. Chị hay nói, chị biết ơn không phải vì thầy cho mình tiền, mà vì đã thay đổi cách nghĩ của mình:

“Người ta cho mình con cá, mình ăn một bữa. Thầy dạy mình cách nghĩ, mình dùng được cả đời.”

Vì sao chị vẫn chưa cho phép mình dừng lại

Lẽ ra tới đây chị nên hài lòng. Xưởng chạy tốt, tiền về đều, gia đình đã có những chuyến đi mà ngày xưa cô bé mười tám tuổi ở Nga không dám mơ tới. Nhưng chị lại bắt đầu chạm vào một cái trần mới — cái trần trong chính đầu mình. Chị sợ, nếu cứ lặp lại năm này qua năm khác, cả cuộc đời rồi sẽ trôi qua rất nhạt. Mà chị thì không muốn nhạt.

Chị muốn đi xa hơn — không phải để khoe với ai, mà để mình được tự do hơn, và cho các con được nhìn thấy một cuộc sống rộng rãi, tươi đẹp hơn cái mình từng có. Chị muốn các con lớn lên nhìn thấy một người mẹ không bao giờ chịu đứng yên, và biết rằng xuất phát điểm thấp không phải là số phận. Thế nên sau năm năm, chị lại quay về làm học trò của thầy — lần này học khoá IPS. Nhưng chị của hôm nay đã khác cô bé bối rối bấm nút “tham gia” ngày đó rồi: chị quay lại với một tâm thế vững vàng hơn nhiều, để bứt phá chứ không chỉ để sống sót.

Điều tôi nhìn thấy ở chị Hoa — và ở chính mình

Tôi đọc câu chuyện của chị Hoa mà thấy nhiều đoạn giống mình đến lạ. Chị mười tám tuổi sang Nga mang về một cái nghề; tôi có bảy năm sống ở Nhật mang về một chữ “chuẩn”. Nói cho cùng, chữ nghề chị học bên xưởng may nước Nga và chữ chuẩn tôi học ở nước Nhật là một: đều là thứ “kiến thức sống” mà không trường lớp nào dạy nhanh được, phải đổi bằng những năm tháng cúi đầu làm thật ở xứ người.

Điểm chung thứ hai, chị và tôi cùng đi qua một cánh cửa: lớp học và cộng đồng của thầy Phạm Thành Long. Tôi học IPS16 ở Nha Trang, đi Eagle Camp, và ở đó tôi gặp rất nhiều người phụ nữ như chị Hoa — giỏi nghề, chăm chỉ, nhưng phải đến khi “nghĩ khác đi” thì mọi thứ mới bắt đầu chuyển. Điều tôi quý ở chị không phải con số tám đến mười lần. Tôi quý cái tâm thế: đã có xưởng, đã có tiền, vẫn hạ cái tôi xuống để đi học lại. Với tôi, người còn chịu học là người còn tử tế với nghề.

Và có một điều tôi muốn nói thêm, từ góc của một người làm thương mại Việt – Nhật. Những cái xưởng như của chị Hoa chính là phần “gốc” của hàng Việt: người thật, tay nghề thật, làm ra sản phẩm thật. Tôi luôn tin rằng muốn đi xa hơn — thậm chí đi ra quốc tế — thì thứ cần nhất không phải là làm nhiều hơn, mà là chuẩn hoá: chuẩn từ chất lượng, quy trình, đến câu chuyện thương hiệu. Chị Hoa đã đi được bước khó nhất rồi: bước từ “người làm giỏi” sang “người bán giỏi”. Chặng tiếp theo, tôi tin, sẽ còn rộng hơn thế.

Điều chị muốn gửi lại

Chị Hoa kể câu chuyện này ra không phải để khoe. Như chị nói, đây không phải câu chuyện của một người đã thành công, mà là câu chuyện của một người vẫn đang đi — vẫn còn nỗi sợ trong lòng trước mỗi điều mới, và vẫn chọn bước đi cùng nó. Nếu bạn cũng đang đứng ở một cái trần nào đó của riêng mình, đang quần quật mà vẫn thấy bế tắc, thì có lẽ điều chị mất nhiều năm và rất nhiều đêm mệt mỏi mới hiểu ra cũng đáng để bạn nghe:

“Nhiều khi, vấn đề không nằm ở chỗ mình chưa đủ chăm. Vấn đề nằm ở chỗ mình chưa nghĩ khác đi.”

Và cũng không sao cả nếu trong lòng vẫn còn sợ. Cứ mang theo nỗi sợ đó mà bước. Bởi con đường sẽ mở ra dưới chân người dám đi — chứ nó không chờ tới ngày mình hết sợ.